محمود خوارزمى در منابع چينى هم به سمت مأمور وصول مالياتها در ثغر غرب ذكر شده است « 1 » . جوينى حكومت محمود يلواچ و فرزند او مسعود بك را مىستايد « 2 » . به گفتهء وى كشور در عهد فرمانروائى ايشان ويرانيهاى مغولان را ترميم كرد و بخارا آن‌چنان معمور گشت كه هيچ يك از بلاد اسلامى از لحاظ شمار نفوس و ثروت مردم و بسط و شكفتگى دانشها قادر به رقابت با آن نبود . مع هذا يك نهضت عام خالص عليه مغولان در ناحيهء بخارا برپا شد و چنان دامنه پيدا كرده وسعت يافت كه عاصيان حتى مدتى در مبارزه عليه لشكريان مغول موفقيتى كسب كردند . رهبر اين نهضت مانند جنبشى كه پيش از هجوم مغول « 3 » عليه صدور وقوع يافته بود مردى غربال‌ساز ( صانع غربال ) بنام محمود بود ، از قريهء تاراب كه يكى از قديمترين قراى ناحيهء بخارا شمرده مىشده ( در سه فرسخى شهر ، بر سر جادهء خراسان ) « 4 » . بطورىكه از داستان جوينى برمىآيد نهضت مزبور نه تنها عليه مغولان بلكه برضد اشراف بخارا نيز بوده است . محمود تارابى نيز مانند سنجر ملك مبين نيازمنديهاى مردم فقير و به ويژه روستائيان ، كه بيش از همه از هجوم مغول رنج كشيده و زيان ديده بودند ، بوده است . پيشتر ديديم كه

--> ( 1 ) - « يوآن - شى » ، ترجمهء بيچورين ، 149 ، 370 . بىشك « مو - حه - مو - دى - خوآ - لا - سى - ما » تحرير كلمات « محمود خوارزمى » است به چينى و هيچ وجه مشتركى با « ماها - موكتا - راسمى » زبان سانسكريت ندارد . ( 2 ) - ( چاپ قزوينى ، I ، 85 - 84 . ) ( 3 ) - ( همانجا ، 85 : « صانع غربال » . - تحريريه ) ( 4 ) - ( دربارهء ويرانهء قريهء تاراب رجوع شود به شيشكين ، « كارهاى باستانشناسى » 1937 ميلادى ، ص 34 - 31 - . C . B )